Gaziantep Kalaycıları: Ateş Hattında Ekmek Mücadelesi
Gaziantep’in o meşhur mutfak kültürünün olmazsa olmazı bakır kapların sırrı, aslında Bakırcılar Çarşısı’ndaki kalay ustalarının sıcağa meydan okuyan emeğinde saklı. Gaziantep kalaycı konusunda yeni gelismeler yasaniyor.
Gaziantep’te yaz mevsimi geldi mi, çarşı esnafı için adeta bir sınav dönemi başlar. Özellikle Bakırcılar Çarşısı’ndaki daracık dükkanlar, bir anda adeta fırına döner. Dışarıda kavurucu sıcaklıklar hüküm sürerken, kalay ustaları ocaklarının başında ter dökerler. Günlük yaşamın koşturmacasında pek düşünmediğimiz bu durum, aslında ustaların ne denli zorlu bir mücadele verdiğini gözler önüne seriyor.
Ateşin İçinde 12 Saat: Bir Kalay Ustası Günü
Çocukluğundan beri bu çarşının tozunu yutan 32 yaşındaki Cahit Çalı, yaz aylarının kendileri için ne kadar yıpratıcı olduğunu anlatıyor. Cahit usta, dışarıda hava 30 dereceyi gösterirken, kendi çalışma alanlarının en az 60-70 dereceye ulaştığını söylüyor. İşin en yoğun olduğu yaz günlerinde ise bu sıcaklığın 100 dereceyi bulduğunu ekliyor. “Klimamız yok, alternatifi yok,” diyor Cahit usta. “Bu sıcaklığa alıştık. Dışarıdan biri iki dakika dayanamazken, biz günde 12 saat bu ateşin karşısında duruyoruz.” Bu zorlu şartlara rağmen, alın teriyle ekmek paralarını kazandıklarını gururla belirtiyor.
Cahit Çalı, mesleğe 7-8 yaşlarındayken başladığını, bu çarşının kendileri için bir okul olduğunu söylüyor. Yaz gelince işlerin daha da zorlaştığını, ancak bu işin kendileri için bir kader olduğunu ifade ediyor. Bir yandan da bu geleneksel zanaatı ayakta tutmaya çalıştıklarını dile getiriyor. Gençlerin bu mesleğe ilgisinin az olması da ayrı bir dertleri.
Sağlık İçin Elzem: Kalayın Önemi
Kalaycılık sadece bakır kaplara parlaklık vermekle kalmıyor. Cahit usta, asıl amacın insan sağlığını korumak olduğunu vurguluyor. Bakırın zamanla oksitlenerek sağlığa zararlı hale gelebileceğini anlatıyor. İşte tam bu noktada kalayın devreye girdiğini, bakırın yüzeyini kaplayarak bu zehirlenme riskini ortadan kaldırdığını açıklıyor. Bu yüzden bakır kapların düzenli olarak kalaylanması gerektiğini belirtiyor.
Özellikle Gaziantep’in meşhur beyran tabaklarının sık sık kendilerine geldiğini söylüyor Cahit usta. Çünkü bu tabaklar sürekli yüksek ateşe maruz kaldığı için kalaylarının çabuk aşındığını açıklıyor. Evlerde kullanılan tencereler, kazanlar gibi diğer bakır eşyalar için de aynı durumun geçerli olduğunu belirtiyor. Kalayın aynı zamanda yüzeydeki mikropların üremesini engellediğini ekliyor.
Fiyatlar ve Gelecek Kaygısı
Kalaylama işleminin fiyatları, kullanılan malzemenin büyüklüğüne göre değişiyor. Cahit usta, küçük bir tabak için 50 liradan başladığını, dev kazanlar için ise bin lirayı bulabildiğini söylüyor. Bu fiyatların, yaptıkları işin zorluğu ve kullanılan malzemenin kalitesi göz önüne alındığında oldukça makul olduğunu düşünüyor.
Bu zorlu şartlara rağmen, kalay ustaları hem ata mesleklerini yaşatmak için mücadele ediyor hem de Gaziantep’in eşsiz mutfak kültürünün sağlıklı bir şekilde devam etmesine katkı sağlıyor. Çarşıdaki yoğun talep, bu kadim zanaatın ne kadar önemli olduğunu bir kez daha gösteriyor. Usta Cahit ve onun gibi diğer ustalara, bu sıcakta gösterdikleri dayanıklılık ve emeğe saygı duymak hepimizin boynunun borcu.
Gelecek nesillerin bu zanaatı devam ettirmesi en büyük dilekleri. Yoksa, yarın öbür gün o güzelim bakır sahanların, tencerelerin parlaklığı ve sağlığa uygunluğu kimin tarafından sağlanacak?
İlgili Haberler
