Gaziantep Hanı: Sabun ve Pekmez Müzesi
Gaziantep’in kalbinde, tam 400 yıllık bir yapı, adeta geçmişi yeniden canlandırıyor. Evliya Çelebi’nin bile bahsettiği o han, şimdi ziyaretçilerini geleneksel sabun ve pekmez üretiminin gizemli dünyasına davet ediyor. Şahinbey ilçesinin Tışlaki Mahallesi’nde bulunan bu tarihi yapı, uzun yıllar atıl kaldıktan sonra Gaziantep Büyükşehir Belediyesi’ne bağışlanarak yeniden hayat buldu. Yaklaşık 1,5 yıllık titiz bir restorasyonun ardından, burası artık Kayna Sabun ve Pekmez Müzesi olarak Gaziantep’in kültürel mirasına kazandırıldı. sabun pekmez müzesi konusunda yeni gelismeler yasaniyor.
Müzeye adım attığınız an, sizi bir zaman yolculuğu karşılıyor. Gaziantep’in zengin üretim kültürünü yansıtan bu müze, zeytinin nasıl sabuna ve zeytinyağına dönüştüğünü geleneksel yöntemlerle anlatıyor. Zeytinleri kırmak için kullanılan o devasa mengeneden, zeytinyağlarının saklandığı kuyulara kadar pek çok tarihi alet, ziyaretçilerin ilgisini çekiyor. Burası sadece bir sergi alanı değil, adeta yaşayan bir tarih dersi.
Sabun ve Pekmez Üretiminin İzinde
Müzenin bir diğer önemli bölümü ise üzümün o tatlı pekmeze dönüşümünü sergiliyor. Geçmişte kullanılan ‘şerbet evi’, ‘tort’, ‘mahsere’ ve ‘tekedene’ gibi isimleri bile unutulmuş geleneksel aletler, üzümün nasıl sabırla işlenerek sofralarımıza gelen o lezzetli pekmeze dönüştüğünü gözler önüne seriyor. Bu sürecin ne kadar emek gerektirdiğini anlamak, pekmezin tadını bile değiştiriyor.
Müzenin hazırlanma süreci de en az kendisi kadar etkileyici. Gaziantep ve çevresindeki köylerde kapsamlı araştırmalar yapılmış. Sabun, zeytinyağı ve pekmez üretiminde kullanılan ne kadar eski alet varsa, tek tek toplanarak bu müzeye taşınmış. Bu sayede, geçmişin ustalarının elinden çıkan o değerli eşyalar, gelecek nesillere aktarılacak birer miras haline gelmiş.
Ayşegül Aksu, müze hakkında bilgi verirken, “Bulunduğumuz yapı yaklaşık 400 yıllık bir geçmişe sahip. Burası aslında 400 yıllık bir müze değil, 400 yıllık tarihi bir sabunhane” diyor. 2021’de Pekmezci ailesi tarafından belediyeye bağışlanan yapının, 2023’te halka açıldığını belirtiyor. “Burada hem pekmezin hem de sabunun tarihini anlatıyoruz. Ziyaretçiler, üzümün pekmeze, zeytinyağının ise sabuna dönüşme sürecini ve bu ürünlerin geçmişten günümüze yapılış aşamalarını görebiliyor.” Aksu, sabunun temel dört malzemesi olduğunu vurguluyor: yağ, su, tuz ve kostik. Gaziantep ve çevresinin zeytin üretiminde yoğun olduğunu, bu nedenle de zeytinyağlı sabun üretiminin yaygın olduğunu ekliyor. Geleneksel sabun yapımının yaklaşık iki gün kaynatma, ardından şekil verme, kesme, mühürleme ve en önemlisi 6 ila 9 ay süren kuruma sürecini kapsadığını öğreniyoruz. Sabunların ‘tenanir’ adı verilen kulelerde bekletilmesi ise bu süreci daha da ilginç kılıyor.
Müze, sadece eski aletleri görmekle kalmıyor. Dijital sunumlar ve görsel materyallerle ziyaretçilere üretim süreçleri hakkında detaylı bilgi veriliyor. Hatta düzenlenen atölyelerde, bazı üretim aşamalarını bizzat deneyimleme fırsatı bile bulunuyor. Yani, hem öğreniyorsunuz hem de eğleniyorsunuz. Bu müze, Gaziantep’in unutulmaya yüz tutmuş zanaatlarını yeniden canlandırmak için harika bir adım olmuş.
İlgili Haberler
